Asmita Magazine

#

महिला स्वास्थ र योगासन

हामीहरू केही मालसामान छ भने बडो जतन गर्छौं । लुगा फोहोर भए धोएर स्त्री लगाउँछौं, सुतीको लुगामा माड राख्छौं । मोटर, मोटरसाइकल र मोबाइल लगायत भौतिक सामानको बेस्सरी जतन गर्छौं ।

एकातिर पैसा तिरेर किनेका मालसामानहरूलाई अति ध्यान दिनेमहिलाहरूले अक्सर शरीरलाई चाँहि ध्यान दिइरहेका हुँदैनन् । शरीरमा समस्या भइसकेपछि अस्पताल गएर पैसा खर्च गर्नुपर्दा र मानसिक तनावले गर्दा हुने पीडालाई विचार गरेर पनि महिलाले आफ्नो शरीरलाई मोबाइल जत्तिको महत्त्व पनि दिएको पाइन्न । नुहाएर, बाहिरबाट अनेक सुगन्ध लगाएर, गहनाले सजाएको शरीरको भित्री पार्टपूर्जाहरू कस्ता छन् ? हाड जोर्नीमा ठिक छ कि छैन, हाडहरू लचिला छन् कि छैनन्, फोक्सोमा प्राणवायु पुगेको छ कि छैन ? कहिले वास्ता गरिन्न ।

आफूले कमाएको पैसा पछि बुढ्यौलीलाई चाहिन्छ भनेर पनि महिलाहरू वचत गर्छन् । बैंकमा ब्याजमा राखेर जग्गा र सुन किनेर सुरक्षित राख्छन् तर शरीरलाई सुरक्षित राख्न के गर्छौं ? घर, जग्गा, पैसा छ भनेर सुरक्षित महसुस गर्ने हामी यी सबै जोडजाम गरेको शरीर स्वस्थ राख्न कति समय दिन्छौं ? समय नै दिदैनौं । किनभने हामीहरू सहजै रूपमा पाएको शरीरलाई के वास्ता गर्नु भन्ठान्छौँ । यसका उदाहरणहरू तपाईं हाम्रो जीवनमा पाइला पाइलामा देखिन्छ ।

विभिन्न किसिमका उदाहरणमध्ये बारम्बार देखिएको समस्यामध्ये टेबुलमा बसेर काम गर्नेहरू महिलालाई अहिले देखिन्छ, ढाड दुख्ने समस्या । ढाड दुख्ने समस्या भए कि रेखा श्रेष्ठलाई एक स्वास्थ्यकर्मीले “तपाईं एकैचोटि लामो समयमा कम्प्युटरमा काम नगर्नोस् । काम गर्दा डेढ दुई घण्टामा उठनोस् । हल्का योगासनसहितको व्यायाम गर्नोस्” भनेर बुझाउँदा रेखाले भनेकी थिइन्, “मैले त लामो समय कम्प्युटरमा बसेर काम गर्नैपर्छ, नत्र त समयमा मैले काम सिध्याउँदिन ।” स्वास्थ्य कर्मीले भने, “अहिले यदि तपार्इंले ध्यान दिनु भएन भने पछि लामो समय ओछ्यानमा पर्दा समस्या पर्ला कि ?” रेखाले त्यो कुरा सुनेर केही त बुझिन्, तर त्यसलाई व्यवहारमा उतार्न सकिनन् वा चाहिनन् । पछि ढाडको अति पीडा भएर उनी १० महिना नै ओछ्यान परिन् । यस्ता समस्याहरूको रोकथाम गर्न महिलाहरूका जीवनको विभिन्न पक्षमा योगासनले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ । महिनावारी हँुदा पेट दुख्ने समस्यादेखि महिलाहरूको लागि योगासनले गर्भावस्थामा स्वस्थ्य रहन र प्रसव सहज हुनमा पनि मद्दत गर्छ ।

www.karmayogischool.com

महिनावारी सुकेपछि आदि बेलामा देखापर्न सक्ने केही समस्याको पनि सहज तरिकाले समाधान गर्नमा योगासनले मद्दत गर्नसक्छ । तर कहिले योगासन नगर्ने, एक दुई दिन गरेपछि “मलाई केही पनि फाइदा भएन” भनेर छोडिदिने गर्यो भने अवश्य पनि योगासनले केही पनि मद्दत पुर्याउँदैन । योगासन त दिनदिनै गर्नुपर्छ र यसको असर जादुको छडीले झैँ एकै दिनमा देख्न पाइन्न भन्ने कुरामा चाहिँ सबैले ध्यान राख्नै पर्छ । यदि महिलालाई गर्भावस्थामा कुनै जटिलता छैन (जस्तो उच्च रक्तचाप, खुट्टा सुनिएको, अति टाउको दुख्ने जस्ता समस्या छैन र शिशु ठिक ठाउँमा बसेको छ भने) साधारण योगासनले स्वस्थ रहनमा मद्दत गर्छ । गर्भावस्थामा सूक्ष्म व्यायाम गर्दा शरीरको रक्तचाप सञ्चालन राम्रो हुन्छ ।

गर्भावस्थामा बारम्बार वाक्वाक् आउने, खान मन नलाग्ने जस्ता समस्या हुनु स्वाभाविक हो । यसको लागि पनि अलि अलि गरेर खाना खाने, चिल्लो प्रदार्थहरू बढी नखाने र आफूलाई उपयुक्त हुने सहज र सरल योगले यी समस्या कम गर्न मद्दत गर्छ । धेरैबेर उभिँदा अथवा हिँड्दा ढाड दुख्ने र पिडौला दुख्ने समस्यामा योगासन गर्दा कम हुन मद्दत पुग्छ ।

गर्भावस्थामा विशेष गरेर ‘पुतली आसन’ गर्दा हाडहरू बलियो र लचिलो बनाउँछ । भुइँमा बसेर दुइवटा पैताला जोडेर घुँडा तलमाथि गर्ने आसनलाई पुतली आसन भनिन्छ । पुतलीको प्वाँख जस्तै कडा तलमाथि गरिने भएकाले सायद यसलाई त्यो नाम दिइएको होला ।

प्रायजसो आसनहरू जनावरका नाममा हुन्छन् । जस्तो ‘मार्जरी आसन’ अर्थात् बिरालो आसन । यस आसनमा बिरालोले ढाड माथि पार्दा गर्ने क्रियाकलाप जस्तै गरिन्छ र यसले ढाडको दुखाइमा कम गर्न मद्दत गर्छ ।

सामान्य प्रसवपछि यो आसन गर्दा महिलाको शरीरको लचकता आउँछ । त्यस्तै प्रकारले शशकासन (अर्थात् खरायो आसन) ले पनि पेटलाई स्वस्थ्य राख्न, र मेरुदण्डको लचकता बढाउन मद्दत गर्छ । लगातार एउटै आसनमा बसेर काम गर्दा ढाडमा असजिलो पना आउँछ र त्यसलाई हटाउन पनि शशकासनले मद्दत गर्छ ।

कतिपय योगगुरुले शशकासनले मन शान्त पार्न पनि मद्दत गर्ने बताएका छन् । मुसलमानहरूले प्रार्थना गर्दा नवाज पढिने आसन पनि झन्डै झन्डै शशकासन जस्तै हुन्छ ।
प्रसव अवस्थापछि कतिपय महिलाहरूको शरीर मोटो हुन जान्छ । शिशुलाई दुध खुवाउनु परेकाले प्रायः खाना बढी नै खाइन्छ । बढी चिल्लो र गुलियो खाना खाएपछि तौल बढ्नु स्वभाविक नै हो । तौल ब्ढन नदिन पौष्टिक तर चिल्लो कम भएको खानाको प्रयोग र विभिन्न योगासन जस्तो बसेर र उठेर टाउकोले घुँडा छुने (जानु शीर्षासन र पाद हस्तासन), पर्वतासन, गोमुखासन, वज्रासन आदिले पनि तौल कम गर्नमा मद्दत गर्छन् ।

योगासन, योगको एउटा पक्ष मात्र हो । जीवनमा खानपान, काम र आरामबिचको सन्तुलन, अनुशासन आदिले पनि महिला स्वास्थ्यका लागि ठुलो भूमिका खेल्छ ।

तर योगासन गरेर महिलाको क्यान्सर निको हुन्छ, पाठेघरमा उल्टो बसेको शिशु सुल्टो हुन्छ भन्दा चाहिँ आँखा चिम्लेर विश्वास नगर्नोस् किनभे योगासनले जीवनमा ठुलो भूमिका त खेल्छ तर सबै रोगहरू र समस्या निको चाहिँ पार्न सक्दैन ।

Author

  • डा. अरुणा उप्रेती

    श्रील‌ङ्का, सुडान, इरान लगायत विश्वका विभिन्न देशहरूमा जनस्वास्थ्य विशेषज्ञकारुपमा काम गर्नुभएका वरिष्ठ जनस्वास्थ्यविद् डा. अरुणा उप्रेती लामो समयदेखि महिला स्वास्थ्य, अधिकार र पोषणको क्षेत्रमा वकालत गर्दै आउनु भएको छ । निरन्तर रुपमा जनस्वास्थ्य र जनचेतनामुलक लेख लेखिरहनु भएका डा. उप्रेती आफ्नो स्वास्थ्य आफ्नै हातमा ? नामक पुस्तकका लेखक तथा नेपाल जनस्वास्थ्य प्रतिष्ठानका पूर्व अध्यक्ष हुनुहुन्छ ।

    View all posts

Leave a Reply

Asmita Magazine
About Us

Asmita Hamro is an academic magazine published from Kathmandu, Nepal and available in both online and print editions. The online edition is updated regularly as required, and the print edition publishes special articles and materials every six months in addition to the materials published online.

Read More

website counter
Quick Contact
Contact Information

Asmita Magazine
Upahar marg, Baluwatar - 4, Kathmandu
+977 01 4412870

स्थायी द.नं.: ३५७
जिल्ला प्रशासन कार्यालय, काठमाडौं

info@asmitamagazine.com
www.asmitamagazine.com

Our Team

संस्थापक:
सुसन मास्के / अञ्जु क्षेत्री
सल्लाहकार:
निनु चापागाईं, अरुणा उप्रेती, सुधा त्रिपाठी
सम्पादक:
कुमारी लामा, गीता त्रिपाठी, लक्ष्मी रुम्बा
व्यवस्थापक:
रविन नेपाल
प्रकाशक:
महेश मास्के